مارسل پروست 8

زامان ـ حقیقت ایلیشکیسللییی سارمالیندا (حلزونی) پروستگیل(Proustien) دَنکلم: کاییپ زامانین ایزینده (بیرینجی بؤلوم)

Zaman-Hakikatİlişkiselliği Sarmalında Proustgil Denklem: Kayıp Zamanın İzinde

] معمای پروستی در حیطهی رابطهی حلزونی زمانـ حقیقت: در جستجوی زمان از دست رفته [

Proustien Puzzle Aroundthe Spiral of Time-Truth Relationality: In Search of Lost Time

فوندا چوبان (Funda ÇOBAN) (آکسارای اونیوئرسیتهسی İİBF اولوسلارآراسیایلیشکیلر بؤلومو اؤیرهتیم اؤیهسی)

فلسفه و سوسیال بیلیملر درگیسی، 2015

اؤزت

مارسل پروستون یئددی جیلدلیک اثری کاییپ زامانین ایزینده،ادبی دَیرینین یانیندا فلسفی دوشونوملره یئر آچماسی باخیمیندان دا اؤنملی بیر اثراولاراق بللکلریمیزه قازینمیشدیر.

ایشته بو چالیشما، اثرین بلکمییینی (ستون فقرات) اولوشدورانقاوراملار (ایستملی و ایستمسیز بللک، گؤسترگهلر) و باخیش آچیلاری (کایب اولانزاماندان یاخالانان زامانا) اطرافیندا زامان ایله بیلگی/حقیقت آراسیندا وارساییلانایلیشکیسللییی، "کئچمیش و گلهجَیین هپ بیر شیمدیکی زامانا تقابلائتدییی" ادعاسی چرچیوهسینده اینجهلَمکده، بو چرچیوهده ده پروستون اثرینیاؤزللیکله هایدگره عایید اولان زامانآنلاییشی پئرسپئکتیفینده ایردهلَمکدهدیر.

آچار سؤزجوکلر: پروست، زامان، بللک، هایدگر، بئرگسون

گیریش

مارسل پروست (1871ـ1922)، 15 ایللیک بیر چالیشمانین اورونواولان یئددی جیلدلیک اثری کاییپ زامانین ایزیندهنی آسم کیریزلَرینین و پسیکولوژیکسورونلارین ائشلیک ائتدییی بیر حایات حیکایهسینین کؤلگهسینده تاماملادیغیندا، "زامانداحقیقت آراییشی" اوزرینه سیستئملی بیر یاخینلاشمانی دا یازدیغی قالین جیلدلرهقازانمیش بولونوردو.

بئنیامینین "دیلین نیل’ی(dilin Nil’i)" اولاراق نیتهلَندیردییی بو نئهیرروماندا[1]، 19جو یوز ایل آریستوکرات وبورژووالارینین گوندهلیک یاشامیندان هؤرولموش تاریخسل مکاندا هر نه قدر عشق،قیسقانجلیق، صنعت، اردم، ائشجینسللیک کیمی اینسان یاشامینین ایلیشکیسللییینه دایرپک چوخ آلانین چارپیجی بیر اوسلوبلا آیری آیری ایردهلَندییینی (بحثه قویولماغینی)گؤرمک مومکونسه ده، توم بونلاری اصلینده زامانین دَییشیک گؤرونوملرینی بیر تظاهور،"حقیقت آراییشینین زامان ایچینه یاییلیمی" اولاراق اوخوماق مومکوندور.زیرا کاییپ زامانین ایزینده، کلمهلر، رنگلر و گؤرونتولرله اولوشدورولموش بیردونیانین ایچَرییینی تشکیل ائدن سؤز قونوسو آلانلارین فرقلی زامان کیپلرینده، هریئنی جیلدده عادتا یئنیدن و یئنیدن قورولموش حالیدیر. اؤرنهیین ایکینجی جیلدده(چیچک آچمیش گنج قیزلارین کؤلگهسینده) بؤیوک دویغو و آنلام یوکلهنرک صفحهلربویونجا تصویر ائدیلمیش اولان بیر "مکتوبلاشان ماجرا"، دؤردونجو جیلدده(سودوم و قومارا)، آرتیق کئچمیش زامانین بیر کیپی اولماقلا چوخ داها فرقلی آنلام ودویغو گؤرونوملرینه بورونمکدهدیر. بو آنلامی ایله اثر سورکلی "ایتیریلن ویاخالانان زامان" دئفورماسیونویلا قورولموش بیر گرچکلیک دونیاسینا تقابلائتمکدیر.

اثرین ایچَرییینی تشکیل ائدن بو تمل یاپی، زامان مفهومونوندئفورماسیونونون فلسفی آنلامداکی آچیلیملارینی ایردهلمک آچیسیندان زنگین بیرقایناق سونماقدادیر. نیتهکیم الینیزدهکی چالیشما، کاییپ زامانین ایزیندهنی اساسآلاراق کئچمیش و گلجهیین هپ بیر شیمدییه قارشیلیق گلدییی ادعاسینی هایدگرین زامانمفهومونا باغلایاراق، فلسفی زامان قاوراییشی ایله حقیقت آراییشی آراسیندا بیرپارالئللیک بولوندوغونو دارتیشماغا آچماقدادیر. دیگر بیر ایفاده ایله متنین ایردهلنمهسی،هایدگرین زامان و وارلیقی بیربیرینین آییریشماز تاماملاییجیسی اولاراق گؤرمهسینهبنزر شکیلده زامانین و حقیقتین بیربیرینین اوزرینه قاپلانان مفهوملار اولدوغویؤنوندهکی ساوی دارتیشماق اوزره قونوملانماقدادیر.

یوخاریداکی آچیقلامالار ایشیغیندا، چالیشمانین مرکزیندهقونولاجاق قاوراملار سئتی زامان مفهومو چرچیوهسینده "آنی، بللک وآلیشقانلیق"، حقیقت/بیلگی مفهومو چرچیوهسینده "گؤسترگهدیر". بئرگسونو هایدگر، پروستگیل (Proustien) اوخوماایچینده دَیینیلَجک دوشونورلردیر. پروستون اصلینده یاپیتینی تک بیر جیلد حالینده،پاراگرافسیز ایکی کولون حالینده باسیلماسینی ایستهمَسی[2]،ساموئل بئکئتین پروست آدلی چالیشماسیندا بیلینجلی اولاراق پروستون اوسلوبونابنزر بیر شکیلده اوزون جوملهلر قوللانماسی کیمی تئکنیک دئتایللارین داهی "آخیشحالینداکی زامان" مفهومو آچیسیندان آنلاملاری بیر یانا، چالیشما بؤیلهسیتئکنیکلرین دوشونوم ایله نسنهسی آراسیندا قورابیلهجَیی اولاناقلارا شرح دوشمهییبیر گؤرَو بیلَرک[3]اوچ قیسما آیریلمیشدیر: بیرینجی بؤلومده زامانین نهلییینه دایر قیسا بیر فلسفهتاریخی یولچولوغو یاپیلدیقدان سونرا، بو یولچولوقدا پروستون آلدیغی یئر اثریندنآلینتیلانان اؤرنک پارچالارلا ایشارَتلهنَجکدیر. ایکینجی بؤلومده، پروستون زامانآنلاییشینا کندینی گؤستردییی ساولانان بیلگی/حقیقت دولاییمی، هایدگر و بئرگسونونزامان قاوراییشلاری ایله بیرلیکده ایردهلَنَجکدیر. بو چرچیوهده بو قاوراییشلارینپروستون اثریندهکی تمل قاورام و گؤرولرله ایلینتیسی (ایلگی) آچیقلاناجاقدیر. اوچونجوو سون بؤلومه ایسه، پروستگیل دئنکلَمدن تورهتیلن زامانلا ایلگیلی سونوجلار اثرینآخیشیندا یئر آلان پارچالار اعتباری ایله تثبیت ائدیلهجکدیر.

بو آشامادا بلیرتمک گرکیر کی، بو چالیشما کاییپ زامانینایزینده آدلی اثرین ادبی بیر چؤزوملهمَسی یا دا پروستون آنلام دونیاسینیندیتایللاری ایله آچیملانماسی دئییلدیر. زیرا بؤیله بیر آچیملاما، بو چالیشمانینآماجینی و حجمینی فاضلاسی ایله گئنیشلَدهجکدیر. اؤته یاندان ایلگیلی لیتئراتور(متن) تاراماسی چرچیوهسینده اؤزللیکله تورکجهده صنعتچینین فلسفی و ادبیآنلامداکی زنگینلییینه یئترینجه پروجئکسیون توتولمامیش اولدوغونا دایراولاشدیغیمیز گؤزلم، قیسیتلی قونوسو ایله داهی الینیزدهکی چالیشمانین آکادمیکجامعه آچیسیندان گؤرهجه قاتقیسینی ایملَمکدهدیر. یاپیلان دارتیشما اویارینجاواریلاجاق یئرینسه گونجل دوزلمده هم حقیقتین گؤرهلیلییی (نسبیّت) اوزرینه پوستمدرندارتیشمالارا گؤز قیرپماسی، هم ده ادبیاتین فلسفی آچیدان نه قدر زنگین بیر قایناقاولدوغونون آلتینی چیزمهسی بکلَنمکدهدیر.

ماراقلی اولانلار مقالهنین اورژینالینی بوردان اوخویابیلرلر.