مارسل پروست 6

«پروستون زامانا قارشی ظفری» دؤردونجو بؤلوم

زامان و زامان آنلاییشینی ائتکیلَین فاکتؤرلر

سوانلارین طرفینین ایلک جوملهسی «اوزون زامان گئجهلریائرکن یاتدیم»دیر.[1] بوجوملهدن سونرا یوخونون آلیشقانلیق و زامان آلغیسی اوزریندهکی ائتکیسینی آنلاتانصفحهلر واردیر. زامان کوزمیک و سایکولوژیک آنلامدا تک بویوتلو اولماقدان یوخوحالیندا ایکن چیخار. یوخونون یاپیسی کیمی تک بویوتلو بیر زامان آلغیسیندان قوتولورو دورغون آنلارین اولوشتوردوغو آنیمسامالار، رومان قورغوسوندا ایلرلَمَیه ساغلار:«بو فیریل فیریل دؤنن، قاریشیق خاطیرالار ان فاضلا بیرکاچ ثانیه سورردی دایما؛چوغونلوقلا، بولوندوغوم یئر قونوسونداکی قیسا ترددودوم سیراسیندا، قاچان آتیایزلرکن، کینئتوسکوپون بیزه گؤستردییی، بیربیرینی ایزلَین پوزیسیونلاری تک تکآییراماییشیمیز کیمی، بو چئشیتلییی اولوشتوران چئشیتلی تخمینلری بیربیریندنآییرامازدیم.»[2]کینئتوسکوپون یاراتدیغی گؤرونتولرله پروست آنلاتیسینین یاراتدیغی گؤرونتولربیربیرینه بنزر. چایا باتیریلان مادلئن و یا آنلاتیچینین ننهسینی (بابا آنا)خاطیرلادان قراند هوتئلدهکی (Grand-Hotel) اوتاق، کسیکلی زامان کرونولوژیسینین اولایی یاراتیشینا اؤرنکدیر.آنلاتیچینین حایاتینداکی دَییشیکلیکلری خاطیرلاییشی آنا کاراکتر ده داخیل هرکسیائتکیلر، اولایلارین زامانا باغلی اولاراق دَییشیمینی اورتایا قویار. بالبئکدهکی(Balbec) اودانین ایکی آیری زیارتده ایکی فرقلیدویغونو یاراتماسی، مکانین زامانا باغلی دؤنگوسللییینه ایری بیر اؤرنکدیر.کاراکترلر زامانین هر آشاماسیندا فرقلی حاللارا و زامانین ایشلهییشی سایهسیندهاورتایا چیخار. زامانین ایشلهییشی، کاراکترلری زامان کرونولوژیسی ایچیندهکی هرآشامانی آیری آیری ائتکیلَین وارلیقلارا دؤنوشدورور. آنجاق بو وارلیقلار هر بیرآنین آرخاسیندا، باشقا بیر آندان داها فاضلا و یا آز یاشانمیشلیق اولدوغو ایچیندویغوسال بوتونلویو، دوشونجهلری و آلغیلاری فرقلی اولان وارلیقلاردیر.

زامانین دیزیلیمی و ایرهلیلَییشی اوزرینده دَییشیکلیکلریاپماق و رومانی زامانین آخیشی اوزریندن یاراتماق کاییپ زامانین ایزیندهدهتعقیب ائدیلن آنا یولدور. کاییپ زامانین ایزیندهنین سون جیلدینده آنلاتیچینینقارشیسینا زامان و مکانین دَییشیمی، کاراکترلرین دویغولاری قارشیسینداکی یئنیلگیسیچیخار. ایلک جیلدده آنلاتیلان سوانلارین طرفی و قورمانتئس طرفی ژیلبرت و سن لونون(Saint-Loup) ائولیلییی ایله بیرلهشیر. زامان و مکانایکی طرفین بیر آرایا گلیشی ایله؛ حافظهنین، آلیشقانلیغین دَییشدیریلمهسی ایلهیئنیلگییه اوغراتیلیر. سون جیلدده رومان بویونجا بَتیملَنن چوخو کاراکتر وزامانین آخیشی ایچَریسیندهکی آنلاردان اولوشان بوتون ایلیشکیلر، بوتون قورغولارمحشر یئریندهکی کیمی بیر آرایا گلیر. آنلاتیچینین رومانینی یازماغا باشلاماسی، انآزیندان قرار وئریب کئچمیشی قلبینده، عقلینده توتابیلمهسینین تک یولونون یازماقاولدوغونو آنلاماسی، پروستون رومان آنلاییشی اوزرینه ایپاوجولاری وئریر.آنلاتیچی، گؤسترگهلرین اورتایا قویدوغو، یاراتدیغی دونیانی و زامان سورونسالینیچؤزمهسی گرکدییینی آنلار و رومان یارادابیلمک ایچین کاراکترلری زامانین آخیشیایچَریسینده، بو دَییشیم، بو دورغون آنلار کومهسی (سالخیم/ خوشه) ایچَریسینده الهآلماق گرکدییینه قرار وئریر. بیر باخیما یازاراق اؤلومو انگللَمهیه چالیشیر.مارسل پروستون خیدمتکاریCéleste Albaret ایله یاپیلان رؤپورتاژلاردا پروستون اؤلومدن سورکلی قورخدوغو، رومانینیبیتیرهبیلمزسه هر شئیین بوشا گئدهجَیینی دوشوندویو و الینی چابوک توتماسیگرکدییی قونوسوندا اؤزونه باسقی یاپدیغی بیلینمکدهدیر.[3]

آنلاتینین اوزون بیر زامان آرالیغینا یاییلماسی،آنلاتیچینین اوشاقلیغیندان باشلایاراق یاشلیلیغینا قدر داوام ائتمهسی رومانینقورغو و اولای یوکونو آرتیریر. روماندا اونلارجا ائوه گیریلیر، اینسانلادانیشیرلار. آنجاق بو قارماشیق کیمی گؤرونن یاپی زامانلا بیر بوتون اولوشتورور.بیربیری ایله باغلانتیلی، بیربیرینی تاماملایان، قورغوسال بوتونلویو اولان بیرآنلاتی اولوشدورور. پروست زامان زامان اولوشان قوپوقلوقلاری ایرهلی داشیمالار،رومان زامانینداکی هرهانکی بیر آندان داها دوراغان یا دا اولای یوکو داها آز اولانباشقا بیر "آن"ـا دؤنوشلر یاپاراق گیدَریر (آرادان قالدیریر). بوتونکاراکترلری، اولایلاری و "حاللار"ی رومانین سون قیسملاریندا بیر آرایاگتیریب گئری دؤنوشلرله ایپاوجلارینی وئردییی، یاواش یاواش اورتایا قویدوغو،کاییپ زامانی گؤزلر اؤنونه سریر. بو یاخلاشیمین گؤزل اؤرنکلریندن بیری قورمانتئسطرفی ایله سوانلارین طرفینین بیرلَشمهسی، بو بیرلشمهنین کاراکترلر آراجلاری ایلهیاپیلماسیدیر. Mme Verdurin ینبیر قورمانتئسا دؤنوشمهسی ده کاراکتر دئوینیمینه اؤرنک تشکیل ائدهبیلیر. 500 دنآرتیق کاراکتر، پروستون بیر آدلار «قورام»ی یاراتماسی سایهسینده اورتایاچیخمیشدیر. بارت، بوتون بو آدلاندیرمالاری، اؤزل آدلار دیزگیسینین اولوشتورماسینیرومانین اؤنملی بیر پارچاسی ساییر. کاراکترلرین گرچک حایاتدا اسینلهنیلرک (الهامآلاراق) یارادیلدیغی دوشونجهسی دوغرو و کئچرلی اولابیلیر؛ آنجاق گرچک حایاتداکیحاللاری دیققت آلینمادان رومانداکی زامانین دَییشیمینه آیاق اویدوراراق یاشارلار.رومانین سونلاریندا گؤرولن Mme Verdurin ایلک جیلدده قارشیلاشیلان Mme Verdurin دئییلدیر. دیگر کاراکترلرکیمی کؤکلری ایله ایلیشکیسی داوام ائتسه ده رومانین سونوندا باشقا بیر اینساناولور و زامان دا سوسیئتده (توپلومدا) بولونماق ایستَین سنوب (snop) حالیندن Guermantes Prensesiـنه دؤنوشدورور.

مارسل پروستون کاییپ زامانین ایزیندهدن اؤنجهکیآنلاتیلارینا باخیلیرسا ـ سنت بویا قارشی یاپیتینداکی کیمی، بوتون متنلرینینقیسا، پارچالی آمما اورتاق بیر قاورامی، اولگویو دیله گتیرمَیه چالیشدیغی گؤرولهبیلیر.اؤنجهکی بوتون آنلاتیلار کاییپ زامانین ایزیندهنین گلهجَیینه داییر بیرایشارت کیمیدیر. پروستون بؤیوک اثری نه سادهجه بیر عشق رومانیدیر، نه دئنهمه طرزیندهیازیلمیش بیر ادبی متندیر. یاپیت ایچَرییینده بوتون ادبی آنلاتیلاریناؤزللیکلرینی داشیر و هامیسینی آیری بیر اوستالیقلا ساخلار. هم عشق رومانی، تراژیکبیر رومان، هم الَشتیرل بیر متن، اوتوبیوقرافی، هم ده بیر دئنمه کیتابیدیر.رومانداکی "من" دیلی قارماشیق اولایلاردان اؤرولو یاپینی چؤزوملهمکایچین اویغون بیر دیلدیر. من دیلی رومانین ایچَریسیندهکی اوتوبیوقرافیک عنصرلاریآنلاماغا دا یاردیمچی اولور. زامانین دیزیلیمی اوزرینده اوینانیرکن، رومانینچئشیتلی بؤلوملرینده آنلاتیچیدان اوزاقلاشیلیر و دئوینیم (حرکت) ایچَریسیندهکیدیگر کاراکترلرین یانیندا زامانین آخیشی سئیر ائدیلیر. سوانین ماجرالارینینآنلاتیلدیغی صفحهلرده اولدوغو کیمی آنلاتیچینین آنا اولایدان اوزاق بیر یئرده رولآلدیغی دا گؤرونور.

روماندا ادبیات تاریخینده یئر ائدینمیش اؤزللیکله بالزاکیناینسانلیق کومئدیاسیندا دا قوللانیلان بیر تئکنیک ده قوللانیلیر. پروست یاپیتیندارومان کاراکترلرینه بیر سورکلیلیک قاتار و بالزاکین هر رومانیندا عینی کاراکترلریقوللانماسینی کیمی او دا رومانین باشیندان سونونا قدر عینی کاراکترلری قوللاناراقبیر دؤنگوسللیک یاتیر. پروستون سئچیمی دَییشن دوروملارین، قوشوللارین آنلاتیچی واوخور طرفیندن تعقیب ائدهبیلمهسینی ده ساغلار. بعضی کاراکترلر کیملیکدَییشدیریرلر و اصلینده بو دَییشیم آنلاتیچینین باخیشی ایله پارالئللیک گؤستریر.آنلاتیچینین اطرافینداکی آخیشا باخیشی، او کارکترلرین ده گرچکده اولمادیغیشکیللره بورونمهسینی ساغلار. بو تئکنیک، پروستون کاراکترلرین زامان ایچَریسینده اینجهلَنمهسیگرکدییینه دایر گؤروشو گؤز اؤنونه آلینیرسا، کیتابدا قوللانیلان اصلی اوسلوب وتئکنیک عنصرلاریندان بیری حالینا گلیر.