یاپییا دایالی اؤیکو

یاپییا دایالی اؤیکو

باشاریلی اؤیکولرین باشلانیشی؛ «سَلَمهخالا» آدلی اؤیکونون باشلانیش جوملهلرینین چؤزومو

احمد صادقی اشرافی، «الف. نورانلی» عنوانی ایله، اردبیلدوغوملو و گؤزل نثری اولان یازارلاریمیزداندیر؛ «قیزیل آتیم و باشقا اؤیکولر» آدیایله، یازیلدیغیندان ایللر سونرا، بیری بیریندن گؤزل اؤیکولری 1392ده ایشیق اوزوگؤردو. کیتابدا 9 اؤیکو وار و «سَلَمه خالا» او اؤیکولردن بیریدیر.

اؤیکو سلَمه خالانین ائوینین هاردا اولماغی ایله باشلانیر وائوین دورومو، سونرا سلمه خالانین توصیفی ایله اونون معاشی اوچون گؤردویو ایشلری دئییلیر.اؤیکونون ایکینجی بؤلومو اوشاقلارین سلمه خالایا ساتاشدیقلاری و داها سونرا(اوچونجو بؤلومده) آنلاتیجینین آناسیندان ائشیتدیی سؤزلر آنلاتیلیر. بو اوچبؤلومون بیربیرینه و بوتونلوکده اؤیکونون ایچ قورولوشونا اویوشدوقلاری ائتمن[عامل] نهدیر؟ اؤیکونون ایلک باشلانیش جوملهلری اونون بوتونلوکده آماجلایان تعلیقهنئجه یاردیم ائدیر و اونو داها دا شیددتلهندیریر؟

باشلانیش جوملهلر اؤیکونون گیریش قاپیسی اولاراق اونونبوتونلویونه اویمالی و ائتکیسینه یارارلی اولمالیدیر. بو اوزدن، اؤیکونون ایلکپاراگرافینا یاخینلاشساق، بو پاراگراف اؤیکونون «تعلیق» یاپیسینا نئجه یاردیمائتمهسینی آچیقلایا بیلریک:

"بالاباغمئشه"دن اوزانان توزلو یولون آیریجیندا دوران "ملا باغی"، قاشقارالاندا شیریم یولو اودان نهنگه بنزهییردی. باغین شیمالی حصارینا سؤیکهننچَرقد بویدا داخمادا سلمه خالا یاشاییردی.

ایلک باخیشدا بو پاراگراف بیر آدرس کیمی گؤرونور و بلکه دههئچ گرکلی اولمایان جوملهلردیر اؤیکونون قالانینا گؤره؛ آنجاق باشاریلی اؤیکو (وبو اؤیکو «الف. نورانلی»نین ان باشاریلی و یاپییا دایالی اؤیکولریندن اولاراق) ایلکجوملهلریندن اؤیکونون آماجینا یاردیم اولسون دئیه سؤزجوک سؤزجوک یاپی اوزرهقورولمالیدیر. سلمه خالانین «ایکی قیز، ایکی آی پارچاسی. بیربیریندن گؤزل»بالالاری واردی، بیری «هئیوا» بیری «نار» آدیندا. بو گؤزل قیزلار سلمه خالانینباغچاسینین باریدیر، گوللو بوداقلی. سلمه خالانین اوشاقلارین اونا ساتاشدیغی«سلمه خالا گلدیلر، دام داشووی دَلدیلر / اینانمیرسان اینانما، هئیوا ـ ناری دَردیلر!»اوخوودوقلارینا «جینلهنمهیی» و چیغیر باغیر سالماغینین نهدنی سون جوملهلره قدرآسیلی قالیر؛ و بو آسقییا [تعلیق] قورولان زمینه اؤیکونون ایلک سؤزجویوندنباشلانمیشدیر. آنجاق آجی اولای و اؤیکونون قول بوداقلارینی بیر یئره ییغان جوملهسون جوملهدیر:

گئجهلرینبیرینده کی سلمه چؤرک یاپماقدایدی، قودورغونلار قوزغون کیمی ائوه باسقین ائدیب،ایکی قیزین شرفینه توخوندولار. سحر سلمه ائوه گیرهنده، هئیوا نارینی بوداقدا یوخ،دیرهکلردن آسیلی گؤردو.

سون بؤلومو اوخویاندان سونرا، ایلک باشلانیش پاراگرافینآچدیغی و یاراتدیغی زمینهسینه داها دقیق یاناشا بیلریک؛ بو پاراگرافدا اوچ کره«باغ» سؤزجویو ایشلهنیب، و سلمه خالانین داخماسی دا «باغین شیمالی حصارینا» سؤیکهنمیشدیر.نظره گلیر، هئچ اولماسا، سلمه خالا باغین یییهسی ده اولماسا، باغا قوروقچودور. بواوزدن اوشاقلارین ساتاشدیقلاری «هئیوا ـ نار»، سلمه خالانین قورودوغو باغین باریسانیلیر.

آنجاق بو آچیلیش یالنیز باغ کلمهسی ایله دئییل، باشقاشئیلر ده وار. سادهجه سلمه خالانین «چَرقد بویدا داخما»سینین هاردا اولماغینیآنلاتان جوملهلرده قورخونج تصویر وار: «قاش قارالاندا شیریم یولو اودان نهنگهبنزهییردی». بو بنزهتمه اؤیکونون ایلک و ایکینجی بؤلومونه گؤره یئرسیز بیر بنزهتمهدیر،نه ایسه اوچونجو بؤلومه گلینجه گؤرونور نهقدر یئرینه اوتوروبدور. پاراگرافین سونجوملهسی بو قورخونج تمثیلدن سونرا سلمه خالانین داخماسینی، دئمک یاشاییشا دیرهنهجکدیرهیی، «باغین حصارینا سؤیکهنمیش»دیر. سلمه خالانین ایچینده یاشادیغی ائو،اونون بوتون وارلیغی گؤسترن ائو، «باغ»ـا ـ ایچینده بارلی بوداقلی، «هئیوالی ـنارلی» آغاجلار اولان باغا ـ سؤیکهنیر؛ بو جومله سلمه خالانین «آمان زامانی ایکیقیزی. دوزگون آندی ایکی بالاسینین جانی» اولدوغونو داشیییر اؤزونده. داها دا آچیقدانیشسام، بو جومله سلمه خالانین یاشام دورومونو («چَرقد بویدا داخما») و اونویاشاما باغلادیغی نهدنلرینی (هئیوا و نار آدلی قیزلاری، یاشام باغینین میوهلری)سرگیلهییر.

یاپییا دایالی اؤیکو، ایلک سؤزجویوندن بئله، اوستوندهفیکیرلهشمیش و هر جوملهسینه پیلان تؤکولموش اولمالیدیر؛ باشلانیش جوملهلر بیربوتونلویون ویترینی ساییلیر و بو اؤیکو باشاریلی باشلانیشی ایله اوجومله اؤیکولردندیر.بالاجا ایکی جوملهلی بیر پاراگراف اؤیکونون باشلانیشیندا، دئمک اولار اؤیکونونبوتونلویونو اؤزونده داشیییر و باجاریبدیر داها ایلک سؤزجوکلریندن آماجینایاردیم ائتسین.